Dzisiejszy wpis jest kolejnym już tekstem Mikołaja, który wcześniej wprowadził Was w zagadnienie cleft sentences. Tym razem przeczytacie o pewnym trudnym słowie, które w polskiej terminologii językoznawczej raczej jest nieznane — mowa tu o tzw. kontranimach. Z punktu widzenia semantyki w kategorii tej mieszczą się naprawdę niezwykłe słowa, ale przeczytajcie sami!
To drugi wpis mojego autorstwa, tym razem z cyklu “Ciekawostki językowe”. Choć w tym wypadku bardziej na miejscu wydaje się określenie kuriozum językowe, gdyż omawiać będę tzw. kontranimy.
Po wpisaniu ostatniego słowa wstępu w Google, rzeczone nie wypluwa żadnych wyników. Dokonałem kalki z angielskiego, bo w języku polskim nie funkcjonuje żadne określenie na jeden wyraz, który… ma dwa przeciwstawne znaczenia. Tak, tak – nie przewidziało się Wam. W języku angielskim zaobserwować możemy wiele osobliwych zjawisk, obfituje on w rozmaite ciekawostki, i oto jedna z nich.
“Auto-antonim” lub “kontranim” (Auto-antonym, contranym) to homonim, będący jednocześnie antonimem. Bardziej łopatologicznie – wyraz który posiada dwa, wzajemnie wykluczające się znaczenia, pisany i wymawiany tak samo niezależnie od tego, które ze znaczeń chcemy wykorzystać.
Lista słów ilustrujących to dziwadło jest bardzo sążnista, podam więc tylko kilka przykładów:
cleave
rozszczepiać, podzielić VS wiernie trwać przy kimś
oversight
przeoczenie, niedopatrzenie VS nadzór
enjoin
zalecać, nakazywać VS zabraniać
apology
przeprosiny (jeśli poczuwamy się do winy) VS obrona (apologia)
seed
obsiać VS wypestkować
citation
pochwała VS pozew
bound
kierować się z powrotem do domu (homeward bound) VS the housebound (osoby nie opuszczające domu)
commencement
początek czegoś VS koniec (rozdanie dyplomów)
sanction
aprobata VS restrykcja
W tych miejscach znajdziecie więcej przykładów: http://www.rinkworks.com/words/contronyms.shtml, http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Contranyms
Różnice w znaczeniu zależą niekiedy od kolokacji i kontekstu, a w innych przykładach sam już tylko rzeczownik ma dwa, przeciwstawne znaczenia.
{ 6 komentarzy… przeczytaj poniżej lub zostaw własny }
Pierwszy raz się z tym zetknąłem przy słowie “terrific”. Chyba najbardziej popularne z wymienionych tutaj, a może trochę w głowie namieszać :) NP. terrific idea vs. terrific problem
Angielski po prostu jest dziwny – słówko seed znajomy z wysp dzieki swojej specyficznej znajomości polskiego przetłumaczył mi jako pestkować, czyli siać i wypestkować w jednym;)
Raczej zadziwiający niż dziwny :)
Coś jak symbole – znaczna część z nich symbolizuje jednocześnie przeciwstawne rzeczy.
Daaawno temu korzystałem często z onetowskiego słownika ENG->PL. Słownik był w zasadzie bardzo dobry, bo do każdego słowa pokazywał szeroki zakres jego znaczeń. Wśród tych słów bardzo często pojawiały się słowa o przeciwnych znaczeniach. Wtedy myślałem, że niezłe patałachy musiały tworzyć ten słownik, no ale teraz szacun ;)
Nie wiem, czy to podchodzi pod kontranimy – ale po polsku istnieje słowo, które zaprzeczone znaczy to samo, co niezaprzeczone:
opodal i nieopodal.