Gerund – co to właściwie jest?

W dzisiejszym wpisie na prośbę jednej z czytelniczek postanowiłem opisać, czym jest gerund. Termin ten często pojawia się w gramatykach języka angielskiego i już na początkowym etapie nauki języka angielskiego nauczyciele zaskakują nim uczniów. A co to właściwie jest i do czego służy? Zapraszam do lektury!

Na początek zapoznajmy się z ogólną definicją (za Encyklopedią Językoznawstwa Ogólnego, red. K. Polański):

Gerundium – w gramatyce łacińskiej rzeczownik odczasownikowy o defektywnej fleksji (ma tylko formy przypadków zależnych l. poj.), mający rekcję właściwą formom osobowym czasownika, łączący się z określeniami adwerbalnymi. W znaczeniu uogólnionym terminem gerundium określa się nieodmienną formę czasownika zachowującą syntaktyczną łączliwość form osobowych i służącą do wyrażania w zdaniu zależnej predykacji. Zgodnie z tym rozumieniem terminu formami gerundialnymi są np. w angielskim czasownikowe formy typu writing ‘czytając’, singing ‘śpiewając’, pol. tzw. imiesłowy przysłówkowe (idąc, przyszedłszy), nieodmienne formy dewerbalne z sufiksem -s’ w jęz. niemieckim z grupy samojedzkiej. Rzadziej terminu gerundium używa się w odniesieniu do wszelkich regularnie tworzonych rzeczowników odsłownych (np. pol. chodzenie).

Tak więc w języku angielskim gerundium to czasownik z końcówką -ing, np.: walking, reading, sitting, making, itd.

Jak odróżnić gerund od imiesłowu?

Forma gerundialna wygląda tak, jak imiesłów czynny. Jak je rozróżnić? Gerundium zachowuje się raczej jako rzeczownik, aniżeli czasownik lub modyfikator (określnik, przydawka). Innymi słowy, jeżeli omawiana forma jest podmiotem, dopełnieniem lub orzecznikiem i odnosi się do wykonania czynności, to jest to gerundium. Jeżeli natomiast forma z -ing określa podmiot, rzeczownik (pełni taką funkcję, jak przymiotnik) to jest to imiesłów (present participle). Spójrzmy na przykłady:

• Eating too much food can be bad for your health – eating jest tu podmiotem, a więc jest to gerundium.
• A fat man eating a hamburger crossed the street – tu eating określa podmiot (a fat man), więc jest to present participle.
• I don’t like reading long novels – reading jest gerundium, bo to dopełnienie.
• I admire people reading long novels – tu reading to present participle, bo określa rzeczownik people.

Gerundium w przeciwieństwie do imiesłowu zachowuje się jak rzeczownik (tym samym w przypadku czasów continuous mamy do czynienia z imiesłowami).  Z powyższego wiemy już, że gerundium może pełnić funkcję podmiotu, dopełnienia lub orzecznika. Inne cechy gerundium to:

- może być poprzedzone przyimkiem, np.: He is famous for singing.

- może być określane przez rzeczownik w dopełniaczu lub przymiotnik dzierżawczy, np.: Do you mind my smoking here?

- gerundium czasowników przechodnich może mieć dopełnienie bliższe, np.: I succeeded in learning English.

- może być określane przez przysłówek, np.: Speaking quickly is hard to understand.

Powyżej przedstawiłem, mam nadzieję, najważniejsze cechy form gerundialnych, zwanych także jako rzeczowniki odsłowne lub odczasownikowe. Wierzę, że zagadnienie gerund jest teraz jasne, a różnica pomiędzy imiesłowem czynnym a gerundium wyraźna.