Grywacie w szachy? Zastanawialiście się dlaczego ostatni ruch, blokujący króla przeciwnika to szach mat? W tym wpisie wyjaśniam pochodzenie tego zagadkowego sformułowania. Zarówno polska fraza, jak i angielska (checkmate) mają ten sam rodowód.
Szach mat po angielsku to checkmate. Można się zastanawiać, co to znaczy: “sprawdzić kumpla” (check + mate)? Sami widzicie, jak niedorzecznie to brzmi.
Otóż zwrot checkmate jest przeróbką zwrotu, wywodzącego się z języka perskiego: Shāh Māt. Jak można się łatwo domyślić, w języku polskim został on zachowany w wersji oryginalnej. Ów perski zwrot należy tłumaczyć jako “król jest bezradny (w pułapce, pokonany)”. Co prawda można spotkać się z wyjaśnieniem, że to znaczy “król jest martwy”, ale takie tłumaczenie jest błędne, a wynika ze znaczenia słowa mat w języku arabskim, ale nas ten język tutaj za bardzo nie interesuje…
Wróćmy do angielskiego. Słowo mate ma rodowód w perskim czasowniku mandan, który znaczy “pozostać”. Choć jego formalne tłumaczenie to “zaskoczyć”. Wiem, wydaje się to Wam dziwne i pokręcone, ale to pewnie dlatego, że u Was w szkole nie było perskiego… tylko ten angielski wszędzie (i rosyjski). Nota bene mate jest spokrewniony z łacińskim manco (brzmi znajomo?). Mate należy rozumieć jako “porzucony”, “pozostawiony”. Tak więc king in mate, to król pozostawiony na pastwę losu.
Z kolei check znaczy “zatrzymać”. Dochodzimy w ten sposób do konkluzji, że po angielsku szach mat nie znaczy, że król znalazł się tarapatach, a raczej mamy do czynienia z samym “zablokowaniem i pozostawieniem na pastwę losu”.
A na koniec pytanie konkursowe dla uważnych czytelników, w którym nagrodą jest własna satysfakcja: co znaczy słowo SZACHY?
{ 5 komentarzy… przeczytaj poniżej lub zostaw własny }
Szachy…? Hmm… będę strzelać na podstawie artykułu: skoro “szach” to KRÓL, to “szachy” – KRÓLOWIE…?
Albo ładnie archaicznie: KRÓLE :)
Pzdr
Króliki:)
Obaj wygraliście ;)
Ciekawa ciekawostka :)