Przygotowałem zestawienie, jeśli nie wszystkich, to większości sufiksów w języku angielskim. Przed Wami wykaz końcówek, których używa się do tworzenia poszczególnych części mowy: rzeczowników, przymiotników, przysłówków i czasowników. Wykaz ten, wraz ze szczegółowym opisem, może okazać się przydatny dla wszystkich, którzy chcą usystematyzować swoją wiedzę z zakresu słowotwórstwa lub chcą mieć ogląd systemu sufiksów.
Niech nikogo nie przeraża spora ilość materiału. Możecie zawsze zaglądać pod ten adres, kiedy tylko będzie to konieczne lub po prostu wydrukujcie tę listę.
Zebrany i opisany przeze mnie materiał został podzielony na 4 następujące tabele:
- Rzeczowniki
- Przymiotniki
- Przysłówki
- Czasowniki
Rzeczowniki
| Sufiks | Znaczenie | Przykłady |
| - a | Sufiks oznaczający tlenek pierwiastka chemicznego w temacie. | alumina, ceria, thoria |
| - acy | Sufiks przy rzeczownikach wyrażających jakość, stan , urząd itp. | fallacy, papacy, legacy, delicacy, piracy |
| - ad | Obecny w zapożyczeniach z greki, nazywających jednostki składające się na określoną liczbę. Wskazywać może także na „pochodzenie”, „związek” z czymś. | dyad, triad
Olympiad, oread |
| - ade | Pojawia się w rzeczownikach nazywających czynność, proces lub osobę. Występuje w zapożyczeniach z francuskiego i czasami hiszpańskiego. Także dodawany do angielskich tematów. Używany także w nazwach napojów zrobionych z określonych owoców – cytrusów. Może być sufiksem kolektywnym (jak –ad). | cannonade, fusillade, renegade
blockade, escapade, masquerade lemonade
decade |
| - age | Tworzy rzeczowniki masowe lub abstrakcyjne z różnych części mowy. Początkowo używany we francuskim. Oznacza „ogół”, „proces”, „rezultat” i in. | coinage, peerage, trackage, coverage, breakage, spoilage |
| - al | Tworzy rzeczowniki z czasowników głównie francuskich i łacińskich. Wskazuje też, że związek posiada grupę aldehydową. | denial, refusal
chloral |
| - an (-ian) | W rzeczownikach osobowych, głównie z francuskiego, nazywa osobę, która czymś się zajmuje, robi coś, pracuje z tym, co zawarte w temacie rzeczownika. Najbardziej słowotwórczy jest z rzeczownikami zakończonymi na -ic. | comedian, grammarian, historian, theologian, electrician, logician, technician |
| - ana (-iana) | Tworzy rzeczowniki nazywające zbiór jakichś rzeczy, np. sprzętów domowych, dzieł sztuki, książek, map lub opisów takich zbiorów, jak bibliografia. Wszystkie one wiążą się z jakimś miejscem, osobą, okresem, zawartym w temacie. | Americana, Shakespeareana, Victoriana |
| - ance | Używany w tworzeniu rzeczowników albo z przymiotników, albo czasowników. | brilliance, appearance |
| - ant | Tworzy rzeczowniki (ale i przymiotniki) z czasowników. Oryginalnie występujący w słowach francuskich i łacińskich. Używany w określeniach osób, uczestniczących we wszelkich formalnych procedurach. W terminologii technicznej występuje w nazwach środków chemicznych. | tenant, defendant, applicant, contestant
propellant, lubricant, deodorant |
| - arian | Tworzy rzeczowniki osobowe z rzeczowników lub przymiotników zakończonych na –ary. Określają one osoby, które popierają lub praktykują jakąś doktrynę, teorię. | Librarian, proletarian, Rotarian, seminarian, sexagenarian |
| - art, -ard | Tworzy rzeczowniki odnoszące się do osób, które regularnie zajmują się czymś lub czymś (zgodnie z tematem) się charakteryzują. Obecnie zazwyczaj daje wydźwięk pejoratywny. | coward, dullard, drunkard, wizard, braggart |
| - ary | Występuje w zapożyczeniach z klasycznej i średniowiecznej łaciny. Także w przymiotnikach, ale i w rzeczownikach osobowych i m.in. odnoszących się do pojemników i miejsc. | notary, secretary, library, glossary, rosary |
| - ate | Używany w zapożyczeniach z łaciny. Rzeczowniki często też funkcjonują jako przymiotniki i czasowniki. | advocate |
| - cle | Obecny w zapożyczeniach z francuskiego i łaciny. Początkowo występował w zdrobnieniach, a później w adaptacjach słów zapożyczonych bezpośrednio z łaciny lub neo-łaciny. W łacinie służył do tworzenia z czasowników rzeczowników określających miejsce lub sposób wykonywania czynności. | article, conventicle, corpuscle, particle
cubicle, receptacle, vehicle
|
| - cule | Wariant sufiksu – cle | animalcule, molecule, reticule, ridicule |
| - cy | Używany do tworzenia rzeczowników abstrakcyjnych z przymiotników mających w temacie –t, -te, -tic, -nt. Czasami tworzy rzeczowniki oznaczające czynność. Także oznaczające rangę lub stanowisko. | Democracy, accuracy, expediency, stagnancy, lunacy vacancy, occupancy captaincy, magistracy
|
| - dom | Tworzy rzeczowniki odnoszące się do posiadłości, zbioru osób, rangę | kingdom, officialdom, earldom |
| - ea | Obecny w zapożyczeniach z łaciny. | cornea |
| -ectomy | Oznacza „wycięcie” elementu zawartego w temacie. | tonsillectomy |
| - ee | Tworzy z czasowników przechodnich rzeczowniki oznaczających osobę będącą obiektem lub beneficjentem czynności wyrażanej przez ten czasownik. Może także wskazywać na wykonawcę czynności wyrażonej przez zazwyczaj nieprzechodni czasownik. | addressee, employee, grantee, payee
escapee, returnee, standee, attendee |
| - en | Tworzy liczbę mnogą niektórych rzeczowników. | brethren, children, oxen |
| - ence | Ekwiwalent sufiksu –ance, odpowiada sufiksowi –ent w przymiotnikach. | abstinence, continence, dependence, difference |
| - ency | Ekwiwalent sufiksu –ence. | consistency, dependency, exigency |
| - enne | Tworzy rzeczowniki osobowe rodzaju żeńskiego z zapożyczeń francuskich. Jego zastosowanie jest bardzo ograniczone. | Comedienne, doyenne, equestrienne |
| - ent | Ekwiwalent sufiksu –ant. Obecny w rzeczownikach (I przymiotnikach) z łaciny. | accident |
| - er | Tworzy rzeczowniki osobowe oznaczające wykonawcę zawodu, czynności lub zajęcia związanego z daną rzeczą. Może także odnosić się do osób lub rzeczy ze względu na pewne ich cechy. | hatter, tiler, tinner, moonshiner bearer, creeper, employer, teacher six-footer, three-master, teetotaler, fiver, tenner |
| - ery | Sufiks w rzeczownikach oznaczających zawód, biznes, zajęcie lub sytuację, miejsce lub placówkę, dobra lub produkty, zbiór rzeczy, cechy, czynności itd. | archery, bakery, cutlery, fishery, trickery, witchery |
| - ess | Tworzy rzeczowniki wyraźnie rodzaju żeńskiego. | countess, goddess, lioness |
| - et | Sufiks o mocy zdrabniającej (utracony w wielu słowach). | islet, tablet, midget, plummet |
| - ette | Początkowo występował w zapożyczeniach z francuskiego, gdzie służył do tworzenia form zdrobniałych i pieszczotliwych. Także tworzy rzeczowniki rodzaju żeńskiego i nazwy produktów imitujące inne wyroby. | Kitchenette, novelette, sermonette
majorette, usherette leatherette |
| - eur | Występuje w zapożyczeniach z francuskiego, zazwyczaj w rzeczownikach osobowych utworzonych z czasowników (także rzadko obecny w przymiotnikach). | entrepreneur, voyeur |
| - ful | Znaczy „pełny”, „charakteryzujący się”, „będący w stanie”. | cupful, teaspoonful |
| - hood | Sufiks o angielskim rodowodzie, oznaczający stan, charakter, naturę itd., lub grupę osób o danej cesze lub klasie. | childhood, likelihood, knighthood, priesthood |
| - ia | Ma ograniczone zastosowanie w różnych obszarach: nazwy chorób, miejsca, nazwy rzymskich świąt, łacińskie rzeczowniki w l. mn. i inne zapoiżyczenia z łaciny. | malaria, anemia, Italia, Lupercalia, insignia, militia |
| - ic | Obecny głównie w rzeczownikach z greki, gdzie te słowa miały charakter przymiotnikowy. | critic, magic, music |
| - ician | Tworzy rzeczowniki osobowe nazywające zawody. | beautician, mortician |
| - ics | Tworzy rzeczowniki oznaczające zbiór faktów, wiedzy, reguł itp. Zazwyczaj odpowiadają one przymiotnikom z sufiksem –ic lub –ical. | physics, politics, tactics |
| - in | Sufiks używany w terminologii mineralogicznej. Bywa zastępowany przez –ine. W chemii często wprowadza się rozróżnienie między tymi sufiksami. Podstawowe substancje częściej mają –ine. Inne zastosowanie, to sufiksalne użycie przysłówka in do nazwania jakiejkolwiek zorganizowanej aktywności społecznej lub kulturalnej. | albumin, palmityn
cook-in, sing-in |
| - ina | Używany przy tworzeniu głównie rzeczowników rodzaju żeńskiego nazywających instrumenty, kompozycje itp. Używany w taksonomii w biologii. | Wilhelmina, sonatina
Euglenoidina, Nemertina |
| - ine | Brak przypisanego znaczenia, ale obecny w rzeczownikach z greki, francuskiego, łaciny. Używany także w chemii w podstawowych nazwach. Sufiks obecny także w żeńskich nazwach, imionach, tytułach. | doctrine, famine, routine
amine, aniline, caffeine
heroine, Clementine, landgravine |
| - ing | Używany do tworzenia rzeczowników z czasowników (i nie tylko) wyrażających akcję lub jej skutek, produkt itp. | building, wadding, offing, shirting |
| - ion | Obecny w słowach z łaciny. Wskazuje na czynność lub stan. Używany do tworzenia rzeczowników z tematów łacińskich przymiotników, czasowników, imiesłowów biernych. | communion, union, legion, opinion, allusion, creation, fusion, torsion |
| - ism | Używany (na wzór grecki) do tworzenia rzeczowników nazywających czynność, praktykę, stan, reguły, doktryny. | criticism, barbarism, Darwinism, despotism, realism, intellectualism |
| - ist | Sufiks rzeczowników często odpowiadających czasownikom zakończonym na –ize lub rzeczownikom na –ism. Określa osobę, która coś praktykuje, interesuję się czymś lub wyznaje pewne doktryny, przestrzega pewnych reguł itp. | apologist, dramatist, realist, socialist, Thomist |
| - ite | Określa osobę kojarzoną z jakimś miejscem, plemieniem, przywódcą, doktryną, systemem itp. Nazywa także minerały, skamieliny, materiały wybuchowe, nazwy chemiczne (zwłaszcza sole i kwasy, których nazwy kończą się na –ous), farmaceutyki, produkty, komponenty części ciała. Tworzy także rzeczowniki (i przymiotniki) z przymiotników i niektórych czasowników. | Campbellite, Israelite, laborite ammonite, anthracite, cordite, dynamite phosphite, sulfite, vulcanite somite composite, opposite, erudite, requisite. |
| - itis | Używany w terminologii patologicznej na określenie stanu zapalnego organu i tym samym, w rozszerzonym sensie, tworzy rzeczowniki nazywające nienormalne stany, tendencje, obsesje itp. | bronchitis, gastritis, neuritis
telephonitis, baseballitis |
| - ity | Tworzy rzeczowniki abstrakcyjne wyrażające stan, sytuację, położenie. | jollity, civility, Latinity |
| - ium | Obecny w rzeczownikach z łaciny, derywatach czasowników, złożeniach odczasownikowych z pierwszym elementem wskazującym na dopełnienie czasownika, także w innych złożeniach. Często oznacza status lub stanowisko. Dodawany także do terminów naukowych. | odium, tedium, delirium nasturtium equilibrium, millenium collegium, consortium, magisterium barium, titanium |
| - kin | Sufiks zdrabniający | lambkin, mannikin |
| - man | Coraz częściej używany do podkreślenia męskoosobowej formy rzeczownika. Traci zabarwienie neutralne (w tym celu używa się –person). W opozycji do –woman. | anchorman, chairman |
| - ment | Często w rzeczownikach konkretnych, wskazuje na czynność, stan wynikający, produkt. | abridgment, refreshment, fragment, ornament |
| - mony | Obecny w rzeczownikach abstrakcyjnych z łaciny, wskazujących na status, rolę, funkcję lub rodzaj zachowania. | matrimony, testimony, acrimony, sanctimony |
| - ness | Sufiks o angielskim pochodzeniu. Dodany do przymiotników lub imiesłowów tworzy rzeczowniki abstrakcyjne, wskazujące na jakość i stan. | darkness, goodness, kindness, obligingness, preparedness |
| - o | Tworzy nieformalne skróty rzeczowników. Także tworzy rzeczowniki o charakterze umniejszającym | ammo, combo, cheapo, sicko, weirdo, wino |
| - ole | Obecny w nazwach związków chemicznych. Także używany w adaptacji słów z łaciny i neo-łaciny. | carbazole, indole, thiazole
areole, centriole, vacuole |
| - ology | Forma używana przy tworzeniu nazw dyscyplin naukowych lub działów wiedzy. | paleontology, theology |
| - on | Używany w nazwach cząstek subatomowych, kwantów i innych najmniejszych jednostek lub komponentów. Także w nazwach bezwładnych pierwiastków gazowych. | gluon, meson, neutron, graviton, codon, photon, neon |
| - or | Obecny w zapożyczeniach z łaciny. Wskazuje na stan lub cechę osób, rzeczy. Często amerykański odpowiednik brytyjskiego –our. Podobnie do –er może wskazywać na wykonawcę czynności. | horror, liquor, tremor
neighbor, color, fawor
lessor, tailor |
| - ory | Wskazuje na miejsce lub pojemnik. | crematory |
| - ose | W terminologii chemicznej tworzy nazwy cukrów i innych węglowodanów. | amylose, fructose, hexose, lactose |
| - osis | Wskazuje na czynność, stan; zaburzenia stanów normalnych. | hypnosis, leukocytosis, chlorosis, tuberculosis |
| - s | Tworzy liczbę mnogą większości rzeczowników. | Books, carps, toes |
| - ship | Angielski sufiks rzeczowników nazywających stan, charakter, stanowisko, umiejętność itp. | clerkship, friendship, statesmanship |
| - sion | Obecny w zapożyczeniach z łaciny (zob. też –tion). | compulsion |
| - th | Tworzy rzeczowniki nazywające czynność lub rzeczowniki abstrakcyjne nazywające jakość lub stan. | birth, depth, length, warmth |
| - tion | Obecny w zapożyczeniach z łaciny. Tworzy rzeczowniki abstrakcyjne z czasowników lub tematów nie takich jak czasowniki. Wyrażają czynność, stan itp. | revolution, commendation, contrition, starvation, relation, temptation |
| - tude | Obecny w rzeczownikach abstrakcyjnych zapożyczonych z łaciny. | latitude, altitude, platitude |
| - ty | Obecny w rzeczownikach z łaciny, wskazuje na jakość, stan itp. | unity, enmity |
| - ure | Sufiks w rzeczownikach abstrakcyjnych zapożyczonych z łaciny i francuskiego, nazywa czynność, skutek, instrument. | pressure, legislature |
Przymiotniki
| Sufiks | Znaczenie | Przykłady |
| - able | Oznacza „być zdolnym”, „umożliwiającym coś”, „nadawać się do”, „mieć tendencję do”, „mieć skłonność do”. Używany do tworzenia przymiotników z tematów o różnym pochodzeniu. | teachable, photographable |
| - ac | Wariant sufiksu –ic, w rzeczownikach pochodzenia greckiego zakończonych na i. | cardiac, maniac |
| - acious | Tworzy przymiotniki, które są odpowiednikami rzeczowników kończących się na –acity i –acy. | audacious, fallacious |
| - al | Ogólne znaczenie „rodzaju”, „odnoszący się do”, „mający formę lub charakter”. Występuje w zapożyczeniach z laciny. Początkowo łaczył się tylko z tematami nie zawierającymi -l- . Ostatnie odstępstwa doprowadziły do powstania semantycznie odrębnych par, jak: familiar i familial. | autumnal, natural, pastoral, accidental, seasonal, tribal |
| - an | Początkowo w przymiotnikach z łaciny utworzonych z rzeczowników odnoszących się do miejsc lub osób. Obecnie z powodzeniem tworzy angielskie przymiotniki na wzór łaciński – oznacza przynależność do regionu geograficznego, klasy społecznej, wiary itp. Dodany do nazwy osobowej znaczy “współczesny z” lub “zwolennik”. | Roman, urban, Augustan, American, Republican, Elizabethan, Hegelian |
| - ant | Tworzy przymiotniki (ale i rzeczowniki) z czasowników. | pleasant, constant, servant |
| - ary | Ma znaczenie „odnoszący się do”, „związany z”. Czasami utworzone przymiotniki zyskują dodatkowe znaczenie „przyczyniający się do”, „z zamiarem”. | complimentary, visionary, revolutionary |
| - ate | Tworzy przymiotniki w zapożyczeniach z łaciny. | separate |
| - en | Tworzy przymiotniki nazywające źrodło lub materiał, z którego jest rzeczownik. | ashen, golden, oaken |
| - ent | Ekwiwalent sufiksu –ant. Obecny w przymiotnikach z łaciny. | different |
| - escent | Obecny w zapożyczeniach z łaciny. Często wyraża początek czynności. Bywa odpowiednikiem czasowników z sufiksem –esce i rzeczowników z –escence. | convalescent, recrudescent |
| - fic | Znaczy „tworzący”, „produkujący”, „powodujący”. Obecny w przymiotnikach z łaciny. | frigorific, honorific, pacific, prolific |
| - ful | Znaczy „pełny”, „charakteryzujący się”, „będący w stanie”. | shameful, beautiful, careful, harmful |
| - ial | Wariant sufiksu -al. | grallatorial |
| - ian | To samo znaczenie i właściwości, co sufiks -an. Obecnie jest popularniejszy od niego. Zazwyczaj stosowany, gdy rzeczownik w podstawie kończy się spółgłoską. | Orwellian, Washingtonian |
| - ible | Wariant sufiksu –able w zapożyczeniach z łaciny lub w słowach podobnych do łacińskich. | credible, horrible, visible, reducible |
| - ic | Tworzy przymiotniki z innych części mowy, początkowo obecny w zapożyczeniach z łaciny i greki. Na ich wzór używany do tworzenia przymiotników o znaczeniu „mający pewne cechy czegoś”, „będący w stylu”, „należący do rodziny ludzkiej lub językowej”. | metallic, poetic, archaic, public balletic, sophomoric Byronic, Miltonic Finnic, Semitic, Turkic |
| - id | Nadaje ogólne znaczenie „potomek kogoś”. | Attalid, Netreid |
| - il | Wariant sufiksu -ile | civil |
| - ile | W przymiotnikach wyrażających zdolność, podatność, wrażliwość, zdolności itp. | Agile, docile, ductile, fragile, prehensile, volatile |
| - ing | Tworzy imiesłowy czynne, które często są używane jako przymiotniki imiesłowowe. | warring factions |
| - ish | Tworzy przymiotniki z rzeczowników, o znaczeniu „należący do”, „mający cechy”, „podobny”, „uzależniony od”, „bliski czegoś”. | British, Spanish, babyish, girlish, bookish, sevenish |
| - ive | Wyraża tendencję, skłonność, funkcję, związek itd. | Active, corrective, destructive, detective, passive, sportive |
| - less | Znaczy „bez”, w przymiotnikach utworzonych od czasowników, wskazuje na niepowodzenie lub niezdolność wykonania czynności. | childless, peerless, resistless, tireless |
| - ly | Nadaje znaczenie „podobny do”. | saintly, cowardly |
| - oid | Znaczy „przypominający”, „podobny do”, używany w tworzeniu przymiotników (ale i rzeczowników). Często sugeruje niepełne podobieństwo. | anthropoid, cardioid, cuboid, ovoid |
| - ory | Dodawany do podstawy łacińskiego pochodzenia. | excretory, sensory, statutory |
| - ose | Obecny w przymiotnikach o łacińskim rodowodzie. Znaczy „pełny”, „obfitujący w”, „skłonny do”, „podobny do”. | frondose, globose, jocose, otiose, verbose |
| - ous | Nadaje znaczenie „posiadania”, „bycia pełnym”, „o danej jakości”. Często używany (wraz z –ious) do zangielszczania łacińskich przymiotników o końcówkach, których nie można bezpośrednio adaptować do angielszczyzny. | covetous, glorious, nervous, wondrous atrocious, contiguous, garrulous, obvious, stupendous |
Przysłówki
| Sufiks | Znaczenie | Przykłady |
| - ad | Tworzy przysłówki z rzeczowników oznaczających części ciała, wskazuje na kierunek ku tej części. | dextrad, dorsad, mediad |
| - ly | Tworzy przysłówki z przymiotników. Także znaczy „każdy”, dodawany do pewnych rzeczowników wyrażających jednostki czasu. | Gladly, gradually, secondly
hourly, daily |
| - ways | Obecny w przysłowkach angielskiego pochodzenia. | always, sideways |
| - wise | Sufiksalne użycie „wise” w przysłówkach nazywających sposób, pozycję, kierunek, odniesienie. | counterclockwise, edgewise, marketwise, timewise |
Czasowniki
| Sufiks | Opis | Przykłady |
| - ate | Pochodzi z łaciny, ale dodawany także do słów niepochodzących z łaciny. (zob. Też rzeczowniki i przymiotniki). | separate, advocate, agitate |
| - en | Tworzy czasowniki przechodnie I nieprzechodnie z przymiotników lub rzeczowników. | fasten, harden, sweeten, heighten, lengthen, strengthen |
| - er | Pojawia się w czasownikach o znaczeniu częstotliwym. | flicker, flutter, shiver, shudder |
| - fy | Znaczy “robić”, “powodować”, “czynić”, “stawać się” “być zrobionym”. Także używany przy tworzeniu nowych słów opartych na łacińskim temacie. | Simplify, beautify, liquefy,
reify |
| - ify | Wariant –fy, po spółgłosce. | intensify |
| - ish | Obecny w czasownikach zapożyczonych z francuskiego. | ravish |
| - ize (- ise) | Oryginalnie występuje w zapożyczeniach z greki, które trafiły do angielskiego przez łacinę i francuski. Dodawany do przymiotników i rzeczowników tworzy czasowniki przechodnie o ogólnym znaczeniu „robić”, „konwertować”, „poddawać czemuś”. Tworzy także czasowniki nieprzechodnie nazywające zmianę stanu. | baptize, catechize, actualize, fossilize, sterilize, Americanize, computerize, itemize, hospitalize, galvanize, winterize |
{ 4 komentarzy… przeczytaj poniżej lub zostaw własny }
Sztuka dla sztuki. Zupełnie nieprzydatne w praktycznej nauce języka. Oczywiście, nie samą praktyką żyje człowiek :)
Przydatne byłoby dołączenie informacji o sufiksach w naszym języku. Np. -ade to u nas zwykle -ada — tak łatwiej zapamiętać.
Poszukiwanie polskich “odpowiedników” i konfrontowanie ich ze sobą uznałem za bezcelowe, bo raczej by to nie wyszło.
Wszystko fajnie tylko skąd ktoś ma wiedzieć jakie słowa są zapożyczone z greki jakie z łaciny a jakie z francuskiego? Nie każdy (a raczej mało kto) zna te języki.