Angielski jako język globalny, cz. 8 – Afryka kolonialna

Pomimo wielu stuleci kontaktów handlowych Europejczyków z ludami Afryki, do XIX w. tylko Holendrom, w Prowincji Przylądkowej, udało się założyć stałą osadę. Jednak  kolonialne ambicje Brytyjczyków, Francuzów, Niemców, Portugalczyków, Włochów i Belgów doprowadziły do podziału całego kontynentu (poza Liberią i Etiopią) na terytoria kolonialne. Po obu wojnach światowych doszło do ponownego podziału regionu – skonfiskowano terytoria niemieckie i włoskie. Większość powstałych państw zyskała niepodległość w drugiej połowie XX w., a utrzymaniem nowych granic miała zająć się Organizacji Jedności Afrykańskiej.

Anglicy zaczęli pojawiać się w Zachodniej Afryce od końca XV w.  i od tego czasu można napotkać wzmianki na temat funkcjonowania języka angielskiego w niektórych osadach na wybrzeżu jako lingua franca. Wraz z końcem XVIII w. wzrost handlu i potępienie handlu niewolnikami sprowadziły angielski na całe zachodnie wybrzeże. Zmagał się on z setkami języków lokalnych, co doprowadziło do powstania kilku pidżinów i języków kreolskich. Brytyjskie odmiany pojawiły się głównie w pięciu państwach, w których to obecnie angielski ma status języka oficjalnego. Pojawił się także wpływ amerykański.

Sierra Leone. W latach osiemdziesiątych XVIII w. filantropi w UK kupili ziemię, na której miała powstać osada dla niewolników, którzy odzyskali wolność. Pierwsze ich grupy przybyły z Anglii, Nowej Szkocji i Jamajki. W rezultacie osiedliło się tam 60 tys. przybyszy. Główną formą komunikacji był oparty na angielskim język kreolski – krio, który rozprzestrzenił się wzdłuż zachodniego wybrzeża. Kraj ten uzyskał niepodległość w 1961 r. i jest zamieszkiwany przez 5,4 mln obywateli, z których większość posługuje się krio.

Ghana. Współczesne państwo powstało w 1957 r. w wyniku unii kolonii z Brytyjskim Togo, przyznanym Brytyjczykom po I wojnie światowej. Ludność Ghany liczy ok. 19 mln, a 1,5 mln posługuje się angielskim jako drugim językiem.

Gambia. Anglicy handlowali wzdłuż rzeki Gambia od XVII w. Wkrótce powstało państwo, które zyskało niepodległość w 1965 r. Mieszka tam ok. 1,5 mln ludzi, którzy powszechnie posługują się językiem krio.

Nigeria. Brytyjczycy założyli kolonie w Lagos w 1861 r. Po przyłączeniu przyległych terytoriów powstało w 1914 samodzielne państwo (niepodległe od 1960). Jest to jedno z najbardziej wielojęzycznych państw w Afryce. 126 mln osób posługuje się 500 językami. Połowa mieszkańców posługuje się pidżinem lub kreolskim angielskim jako drugim językiem.

Kamerun. Region ten początkowo należał do Niemców, ale w 1919 r. został podzielony między Brytyjczyków i Francuzów. w 1972 z obu części powstało jedno państwo z angielskim i francuskim jako językami oficjalnymi. Używa się tam także wielu języków lokalnych. Wszystkie te języki mieszają się ze sobą i połowa z 16 mln mieszkańców posługuje się kameruńskim pidżinem.

Liberia. Przybyło tam wielu niewolników z Ameryki. Osada stała się republiką w 1847 na mocy konstytucji podobnej do amerykańskiej. Obecnie mieszka tam ok. 3,2 mln osób, które w większości posługują się angielskim pidżinem zarówno jako drugim językiem, jak i pierwszym. Wyraźne są także podobieństwa do afroamerykańskiej odmiany angielskiego.

Brytyjczycy strefą wpływów objęli także wschodnią część Afryki. O kontrolę nad tym terytorium walczyli oni z innymi państwami europejskimi (Niemcami, Francją, Włochami). Kilka współczesnych państw wschodnioafrykańskich, po odzyskaniu niepodległości, uznało angielski za język oficjalny. Natomiast w innych państwach angielski pojawił się jako język kontaktów międzynarodowych.

Angielski stał się językiem oficjalnym w Botswanie, Kenii, Lesotho, Malawi (wraz z chewa), Namibii, Ugandzie, Zambii i Zimbabwe. Ważną rolę odgrywa także w Tanzanii (wraz z suahili).

Odmiany angielskiego, jakie pojawiły się we Wschodniej Afryce różniły się od tych w Zachodniej Afryce. Osiedlali się tam brytyjscy emigranci, tworząc klasę ekspatriantów i białoskórych urodzonych w Afryce (rolnicy, lekarze, wykładowcy, itd.), co nie miało miejsca w Zachodniej Afryce. Brytyjski model wprowadzono do szkolnictwa, wzmacniając rolę języka. Angielski propagowali także liczni misjonarze. W rezultacie wykształcił się szereg ojczystych wariantów angielszczyzny, które mają więcej wspólnego z odmianami południowoafrykańskimi i australijskimi niż nigeryjską lub ghańską.

W kolejnym odcinku przedstawię rolę języka angielskiego w południowo-wschodniej Azji i południowych regionach Pacyfiku. Zapraszam!