Akcent wyrazowy

Angielskie (ale oczywiście nie tylko) słowa, które mają więcej niż jedną sylabę cechuje coś, co określa się mianem akcentu wyrazowego (word stress). Powoduje on, że jedna z sylab jest dłuższa i głośniejsza od pozostałych. Jakimi prawami rządzi się ów akcent? Przeczytajcie!

Na początek trochę teorii:

Akcent wyrazowy może być stały – pada zawsze na tę samą sylabę w stosunku do granicy wyrazu, lub swobodny – może padać na różne sylaby w wyrazie (EJO).

W kontekście języka angielskiego interesuje nas akcent swobodny i do tego zmienny.

O ile w języku polskim akcent prawie zawsze pada na przedostatnią sylabę wyrazu, to w angielskim nie można wyznaczyć tak jednoznacznej reguły. Można jednak mówić o innych zasadach.

Przede wszystkim akcent zmienia pozycję w strukturze sylabicznej, ale nie zmienia miejsca w strukturze morfologicznej wyrazu (jest niezmienny w obrębie paradygmatu). Innymi słowy – dany rzeczownik, czy będzie miał formę liczby pojedynczej, czy mnogiej, akcentowany będzie w tym samym miejscu. Czasownik, czy w formie podstawowej, czy z końcówką -ing, też będzie akcentowany w tym samym miejscu. Graficznie akcent zaznacza się za pomocą znaku ‘ przed akcentowaną sylabą. I tak, zgodnie z tym, co napisałem:

rzecz. ‘progress (l.poj.) – ‘progresses (l.mn.)

czas. pro’gress (bezokol.) – pro’gressing (gerund)

Choć miejsca akcentu w każdym wyrazie w zasadzie trzeba się nauczyć niczym nowego słówka (choć po opanowaniu melodyki języka może to przyjść intuicyjnie), to można mówić o kilku zasadach akcentowania:

1. W rzeczownikach złożonych akcent pada na pierwszy człon:

BLACKboard

NOTEpad

KEYstroke

W przypadku rzeczowników złożonych, pisanych oddzielnie, akcent nadal pada na pierwszy człon, ale także drugi człon jest lekko akcentowany  w tym miejscu, w którym jest akcentowany jako samodzielny wyraz (zazwyczaj ten akcent oznacza się znakiem ˌ):

FRENCH ˌfries

AIR conˌdition

comPUter ˌgame

2. W przymiotnikach i czasownikach złożonych akcent pada na drugi człon:

ˌbad-TEMpered

ˌold-FASHioned

ˌunderSTAND

3. W czasownikach złożonych (phrasal verbs) akcent pada na przyimek:

ˌlet DOWN

ˌgive UP

ˌbreak IN

Jednak jeśli czasownik złożony ma odpowiednik pod postacią rzeczownika, to akcent pada na pierwszy człon:

LETˌdown

BREAK-ˌin

TURNˌout

4. W homografach akcent przesuwa się

W wyrazach, które mają taką samą postać graficzną, ale są różnymi częściami mowy akcent występuje w różnych miejscach, a wymowa samogłoski zmienia się w zależności od tego czy jest akcentowana, czy nie. Tu najlepiej posłużę się zapisem fonetycznym:

rzeczownik                   czasownik

ˈrɛkərd                    rɪˈkɔrd

ˈprɒgrɛs                  prəˈgrɛs

ˈprɛzənt                  prɪˈzɛnt

Można jeszcze dostrzec kilka innych prawidłowości. Należy jednak pamiętać, że występują wyjątki od reguł:

5. Większość dwusylabowych rzeczowników i przymiotników jest akcentowana na pierwszą sylabę:

EXport

POland

TIny

6. Większość dwusylabowych czasowników jest akcentowana na ostatnią sylabę:

deCIDE

reSET

creATE

7. Wyrazy z sufiksem -ic, -sion, -tion akcentowane są na przedostatnią sylabę:

loGIStic

reVIsion

senSAtion

W niektórych wyrazach akcent jest kwestią sporną. Dla przykładu, jedni mówią TElevision, a inni teleVIsion.

8. Wyrazy z sufiksem -cy, -ty, -phy, -gy, -al akcentowane są na trzecią od końca sylabę:

deMOcracy

reliaBIlity

geOGraphy

PROdigy

poLItical

A na koniec jedna ważna uwaga: w języku angielskim sylabizujemy na podstawie wymowy, a nie pisowni! Tak więc liczba samogłosek nie musi odpowiadać liczbie sylab.